Vanavond bespreekt de commissie Bestuur & Financiën het volgende:

• Waar komen de 110 opvangplaatsen voor asielzoekers?
• Welke taken blijft de gemeente straks nog doen?
• Toeristenbelasting gaat weer omlaag
• Hoe goed beschermt de gemeente jouw persoonsgegevens?
• Kunnen inwoners straks taken van de gemeente overnemen?

Ik heb de stukken doorgespit en de belangrijkste kwesties voor inwoners eruit gehaald.

Waar komen de 110 opvangplaatsen voor asielzoekers?

Maandag 14 september, 19.30 uur

Wat gaat de raad nu eigenlijk besluiten?

Nog niet waar het azc komt. Maar maandag worden wel keuzes gemaakt die straks voor een belangrijk deel bepalen waar de opvang kan komen.

Het gaat om 110 asielzoekers op één centrale locatie, bij voorkeur bij de kern Rhenen. Het COA moet de opvang gaan beheren. De raad bepaalt ook de criteria waarmee mogelijke locaties worden beoordeeld.

Inwoners waren eerder verdeeld over één grote locatie of meerdere kleinere. Inwoners die voor spreiding kozen, verdeelden de opvang in de enquête meestal naar inwonertal: 76 plekken in Rhenen, 25 in Elst en 9 in Achterberg. Een meerderheid van de raad koos daarna voor één locatie.

Dat de gemeente vooral bij Rhenen gaat zoeken, heeft volgens het college te maken met het grotere aantal voorzieningen en het grotere draagvlak voor asielopvang. Als daar geen geschikte plek wordt gevonden, kan alsnog worden besloten ook in Elst en Achterberg te zoeken.

Hoe wordt bepaald waar de opvang komt?

Een locatie moet groot genoeg zijn voor 110 opvangplekken met de voorzieningen die daarbij horen. Ook mag er de komende vijf jaar geen woningbouw zijn gepland.

Vervolgens kijkt de gemeente onder meer naar bereikbaarheid, openbaar vervoer, voorzieningen, verkeersveiligheid en sociale veiligheid. De raad stelt maandag het wegingskader vast waarmee de verschillende locaties worden beoordeeld.

Kunnen inwoners nog meepraten over de locatie?

Over de plek zelf komt geen nieuw participatietraject. Dat heeft het college bewust zo besloten.

Inwoners hebben eerder kunnen aangeven wat zij belangrijk vinden bij de opvang van asielzoekers. Zodra de gemeente concrete locaties gaat onderzoeken, worden inwoners vooral geïnformeerd. Ze kunnen nog wel inspreken bij de gemeenteraad.

Het college wil voorkomen dat rond iedere mogelijke locatie opnieuw discussie ontstaat. Dat kan volgens het college tot onrust en polarisatie leiden. Ook wil het geen verwachtingen wekken die niet kunnen worden waargemaakt: inwoners kunnen uiteindelijk niet bepalen waar de opvang komt of een locatie tegenhouden.

Na de locatiekeuze komt er wel weer ruimte om mee te praten. Omwonenden en andere betrokkenen kunnen dan bijvoorbeeld praten over veiligheid, leefbaarheid, beheer, dagbesteding en de inrichting van de locatie.

Wie hakt uiteindelijk de knoop door?

Dat doet het college, niet de gemeenteraad.

Het college onderzoekt eerst mogelijke locaties aan de hand van het wegingskader dat de raad maandag vaststelt. Als daar één of meer kansrijke plekken uitkomen, kan de raad nog wensen en bedenkingen meegeven. Dat zijn opmerkingen of bezwaren van de raad die het college kan meenemen. De raad kiest daarmee niet zelf de locatie.

Na het haalbaarheidsonderzoek neemt het college in principe het definitieve besluit.

Soms krijgt de raad toch opnieuw een formele rol. Dat gebeurt als voor een locatie een BOPA (buitenplanse omgevingsplanactiviteit) nodig is. Dat is aan de orde als de opvang niet past binnen de regels van het bestaande omgevingsplan en daarvoor apart toestemming nodig is.

Hoe tijdelijk is tijdelijk?

De gemeente wil de opvanglocatie zo kort mogelijk gebruiken. Het COA heeft echter aangegeven dat voor een gewone opvanglocatie doorgaans minimaal tien jaar nodig is.

Voor toekomstige omwonenden maakt dat nogal wat uit. Ook als de gemeente naar een korte periode streeft, kan de opvang er dus jarenlang blijven.

En lukt dit allemaal vóór 1 juli 2027?

Rhenen moet uiterlijk 1 juli 2027 opvang bieden aan 110 asielzoekers.

Voor die tijd moet de gemeente nog een locatie vinden en onderzoeken en moeten de plannen verder worden uitgewerkt. Op vragen uit de raad antwoordde het college dat er geen apart noodscenario klaarligt voor vertraging. Er is daarvoor ook geen extra geld gereserveerd.

Voor de voorbereiding vraagt het college nu 84.000 euro. Daarvan komt 39.000 euro uit de reserve voor versnelde woningbouw. Wat de uiteindelijke locatie gaat kosten, is nog niet bekend. Als daar extra gemeentelijk geld voor nodig is, moet het college later terug naar de raad.

Maandag kiest de raad dus nog geen locatie. Wel bepaalt de raad voor een belangrijk deel hoe die keuze straks wordt gemaakt.

Welke taken blijft de gemeente straks nog doen?

Maandag 14 september, 19.30 uur

Waarom begint Rhenen hieraan?

Vanaf 2027 dreigt een structureel tekort. En simpelweg overal een beetje geld afhalen wil de gemeente niet.

Dat heeft ook met de omvang van Rhenen te maken. Sommige taken liggen bij maar één of enkele medewerkers. Als je daar steeds wat vanaf haalt, blijft er op papier misschien een taak bestaan, maar kan die in de praktijk nauwelijks nog goed worden uitgevoerd.

Dus kiest Rhenen voor een fundamentelere discussie: wat moet de gemeente blijven doen, wat kan minder en wat hoeft misschien niet meer?

Wat kunnen inwoners daarvan merken?

Dat weten we nog niet. Er ligt maandag geen lijst op tafel met voorzieningen waarop wordt bezuinigd.

Wel wordt straks onderscheid gemaakt tussen wettelijke taken en taken die de gemeente uit eigen keuze uitvoert. Paspoorten verstrekken en jeugdhulp zijn bijvoorbeeld wettelijke taken. Een gemeente is daarentegen niet wettelijk verplicht om bijvoorbeeld evenementen te subsidiëren.

Maar ook bij een wettelijke taak kan er iets te kiezen zijn. De gemeente móét die taak uitvoeren, maar kan soms wel bepalen hoeveel service zij daarbij biedt. Ook dat serviceniveau gaat Rhenen straks bekijken.

Hoe ver kan dat gaan?

Behoorlijk ver. De gemeente gaat drie richtingen uitwerken.

Rhenen kan alle taken houden, maar sommige soberder uitvoeren. Een tweede mogelijkheid is vooral inzetten op wettelijke taken en kritischer kijken naar alles wat niet verplicht is. De derde richting is meer uitbesteden, bijvoorbeeld aan regionale samenwerkingsverbanden of private partijen.

De raad kan daar later ook een combinatie van maken.

Wanneer worden de echte keuzes gemaakt?

Niet maandag. De raad bepaalt nu vooral de spelregels.

De komende maanden wordt per taak uitgezocht wat die kost, of die wettelijk verplicht is en wat het effect op inwoners is als Rhenen ermee stopt of erop bezuinigt. Daarna worden de verschillende scenario's uitgewerkt. De raad kiest uiteindelijk zelf welke kant Rhenen opgaat. Die keuzes moeten in de begroting voor 2028 terechtkomen.

Voor de begeleiding van het hele traject wil het college voor €56.160 een externe projectleider inhuren. Volgens het college is de benodigde kennis en capaciteit niet in huis.

Toeristenbelasting gaat weer omlaag

Maandag 14 september, 19.30 uur

Wat ging er mis?

Eind vorig jaar verhoogde Rhenen de toeristenbelasting van €1,85 naar €3,20 per persoon per nacht: 73 procent erbij.

Voor recreatieondernemers kwam dat vrijwel uit de lucht vallen. Ze hoorden pas op 17 december wat het nieuwe tarief werd. Veel prijzen en contracten voor 2026 lagen toen al vast. De hogere belasting kon daardoor niet altijd meer aan gasten worden doorberekend.

De gemeente is daar nu duidelijk over: bij het besluit zijn de belangen van ondernemers onvoldoende afgewogen.

Daar komt bij dat het geen gemakkelijke jaren zijn voor de recreatie- en horecasector. De coronajaren hebben er stevig ingehakt. Voor hotels, B&B's en vakantiehuisjes kwam daar dit jaar de verhoging van de btw op logies van 9 naar 21 procent bij. Tegen die achtergrond kwam ook nog de forse verhoging van de Rhenense toeristenbelasting.

Hoe hard kwam die verhoging aan?

Een campinghouder gaf de raad een paar concrete voorbeelden. Voor een seizoenplaats steeg de toeristenbelasting volgens hem van ongeveer €280 naar €480. Twee fietsers met een klein tentje betaalden samen €29,40 voor een overnachting, waarvan €6,40 toeristenbelasting.

Er was bovendien al eerder gewaarschuwd voor een forse verhoging. In de voorbereiding op de gemeentelijke bezuinigingen stond dat een verhoging van 60 procent onwenselijk kon zijn vanwege de gevolgen voor ondernemers en toerisme. De raad koos uiteindelijk voor 73 procent.

Hoe wordt het nu gerepareerd?

Het tarief gaat voor heel 2026 terug naar €1,90. De gemeente loopt daardoor €190.700 aan begrote inkomsten mis. Dat geld komt uit de algemene reserve.

En volgend jaar?

Dan komt er een verschil tussen soorten overnachtingen. Hotels, vakantieparken en B&B's gaan volgens het huidige voorstel €3,20 betalen en campings en jachthavens €1,90. Daar komt nog de inflatiecorrectie voor 2027 bij.

Dat lagere tarief voor kamperen kost naar verwachting €33.000 aan inkomsten. De gemeente rekent erop dat meer overnachtingen daarvan €11.000 goedmaken. Hoe die verwachte groei is berekend, is nog niet duidelijk. PRO Rhenen heeft ernaar gevraagd, maar de gemeente kon die vraag voor de commissievergadering nog niet beantwoorden.

Hoe goed beschermt de gemeente jouw persoonsgegevens?

Maandag 14 september, 19.30 uur

Hoe groot is de achterstand?

Voor ongeveer 45 gemeentelijke processen is een DPIA nodig. Dat is een onderzoek waarmee de gemeente vooraf bekijkt welke privacyrisico’s er zijn, bijvoorbeeld bij het gebruik van gevoelige persoonsgegevens.

Met de huidige capaciteit kan Rhenen er maximaal vijf per jaar uitvoeren. Om de achterstand in drie jaar weg te werken, is jaarlijks ongeveer 350 uur extra inzet nodig. Die ruimte is er nu niet.

Merken inwoners daar iets van?

Dat is al gebeurd. Een klacht van een inwoner bracht problemen aan het licht bij een samenwerkingsverband van meerdere gemeenten. Er bleek een datalek te zijn. De afhandeling daarvan duurde vervolgens onnodig lang, omdat niet duidelijk was wie waarvoor verantwoordelijk was.

Ook bij andere privacy-incidenten kreeg onderzoek volgens de toezichthouder soms te weinig prioriteit of duurde het te lang voordat verbeteringen werden doorgevoerd.

Wat ging er mis met AI?

Bij de voorbereiding van een proef met generatieve AI werden niet alle deskundigen op tijd betrokken. Juist bij zo’n toepassing moeten vooraf onder meer de privacy- en veiligheidsrisico’s worden bekeken. Na vragen uit de raad en signalen binnen de organisatie is dat alsnog gebeurd.

En de politiegegevens?

Ook daar is werk te doen. Boa’s en de leerplichtambtenaar verwerken gegevens waarvoor aparte, strenge regels gelden. Rhenen voldoet nog niet aan alle eisen.

De Functionaris Gegevensbescherming waarschuwt dat de gemeente daardoor zelfs handhaving door de Autoriteit Persoonsgegevens riskeert. Eerder werd al een externe partij ingeschakeld om de problemen op te lossen, maar dat leverde niet het gewenste resultaat op.

Volgens de toezichthouder is meer menskracht nodig: minimaal 0,6 fte voor een privacy officer, of een vergelijkbare hoeveelheid externe ondersteuning.

Kunnen inwoners straks taken van de gemeente overnemen?

Maandag 14 september, 19.30 uur

Wat is het uitdaagrecht?

Inwoners, verenigingen en maatschappelijke organisaties kunnen tegen de gemeente zeggen: wij denken dat wij deze taak zelf kunnen uitvoeren.

Dat gaat verder dan inspraak. Inwoners kunnen zelf met een voorstel komen om werk van de gemeente over te nemen. De regels daarvoor komen in de nieuwe participatieverordening.

Hoe makkelijk wordt dat in Rhenen?

De raad kan uit drie varianten kiezen.

Bij de ruimste variant helpt de gemeente inwoners bij het maken van hun plan. Daarvoor is maximaal ongeveer 200 uur ambtelijke begeleiding per jaar beschikbaar. Bij de middenvariant is dat 100 uur. Die variant stelt bovendien als eis dat inwoners de taak goedkoper kunnen uitvoeren.

Bij de meest beperkte variant worden maar enkele beleidsterreinen opengesteld. Initiatiefnemers krijgen geen begeleiding en moeten zelf een compleet plan indienen.

Voor die begeleiding krijgt de gemeente geen extra capaciteit. De uren moeten uit de bestaande ambtelijke inzet komen en kunnen dan dus niet aan ander werk worden besteed.

Kunnen inwoners nog meepraten over de regels?

Ja. Later in september volgt een bijeenkomst met inwoners en andere belanghebbenden. In december neemt de raad een definitief besluit. De nieuwe regels moeten op 1 januari 2027 ingaan.

De commissie Bestuur & Financiën vergadert maandag 14 september vanaf 19.30 uur. De vergadering is openbaar en te volgen via de gemeente Rhenen.

Hartelijke groet,

Marc van der Woude
journalist Rhenense Raaf